Πέμπτη, 16 Ιανουαρίου 2014


Με αφορμή την εύστοχη ερώτηση του φίλου Λάζαρου Θρουμουλόπουλου προπονητή τοπικής ποδοσφαιρικής ομάδας σχετικά με το πόσο επικίνδυνες θα μπορούσαν να είναι οι δραστηριότητες στην ύπαιθρο όπως για παράδειγμα η προπόνηση στο γήπεδο μας θύμησε ένα παρόμοιο περιστατικό που είχε συμβεί στο νησί μας το 2009 με τον τον τραυματισμό δύο ποδοσφαιριστών μετά απο πτώση κεραυνού κατά την διάρκεια ποδοσφαιρικού αγώνα για την Δ' Εθνική και δεδομένου οτί μπαίνοντας πλέον σε μια εποχή έντονης αστάθειας όπου θα έχουμε φαινόμενα καταιγίδων με έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα καλό θα είναι να γνωρίζουμε λίγα πράγματα για τους κεραυνούς και πως μπορούμε να προφυλαχθούμε από αυτούς κατά την διάρκεια μιας καταιγίδας.
Ανακαλύψαμε ενα ομολογουμένως μεγάλο άρθρο που αξίζει όμως να το διαβάσουμε καθώς δίνει όλες της απαντήσεις που χρειάζονται.

Λίγα λόγια για τον κεραυνό

Σε όλη τη Γη πέφτουν περίπου 100 κεραυνοί το δευτερόλεπτο. Ο κάθε κεραυνός παράγει τεράστια ισχύ, αλλά η πρακτική αξιοποίηση της είναι αδύνατη εξαιτίας της πολύ μικρής διάρκειας του φαινομένου.

Η ηλεκτρική αγωγιμότητα της ατμόσφαιρας οφείλεται κυρίως στα θετικά και αρνητικά ιόντα που κινούνται μέσα στο ηλεκτρικό της πεδίο. Η αγωγιμότητα του αέρα αυξάνει σε σχέση με το ύψος.

Η διαφορά δυναμικού που προκαλεί τον κεραυνό οφείλεται στα (συνήθως) αρνητικά φορτισμένα ιόντα στα σύννεφα και στα θετικά φορτισμένα ιόντα της ξηράς ή της θάλασσας.

Οι ηλεκτρικές εκκενώσεις που παρατηρούνται στην ατμόσφαιρα ονομάζονται κεραυνοί. Ο κεραυνός συνοδεύεται και από άλλα φαινόμενα: Τις αστραπές και τις βροντές.

Ο κεραυνός λοιπόν δημιουργούνται κατά τη διάρκεια των καταιγίδων. Οφείλεται στη συγκέντρωση σε διαφορετικές περιοχές θετικών και αρνητικών ηλεκτρικών φορτίων. Έτσι, δημιουργείται ηλεκτρικό πεδίο και όταν η ένταση του φτάσει σε μεγάλη τιμή, ξεσπά ο κεραυνός με διάτρηση του αέρα και δημιουρία σπινθήρα.

Κεραυνοί μπορεί να ξεσπάσουν ανάμεσα σε διαφορετικά νέφη, μέσα στο ίδιο νέφος, ανάμεσα σε ένα νέφος και στον αέρα ή από ένα νέφος προς το έδαφος.

Η διαφορά δυναμικού κατά την έκρηξη ενός κεραυνού είναι πολλά εκατομμύρια Volt και η ένταση του ρεύματος δεκάδες χιλιάδες Αμπέρ!

Το μήκος ενός κεραυνού φθάνει έως αρκετά χιλιόμετρα και έχει τεθλασμένη ή κυματοειδή μορφή.

Το πλάτος του σπινθήρα είναι μικρό και φτάνει το πολύ μερικές δεκάδες εκατοστά.

Η διάρκεια που κρατά ο κεραυνος είναι μικρότερη από ένα δευτερόλεπτο, αλλά θερμοκρασία που αναπτύσσεται είναι 10.000 βαθμοί Κελσίου. Δημιουργεί έντονο ιονισμό των αερίων του αέρα, τα οποία εκπέμπουν φως κατά τη διάρκεια της εκκένωσης (το φαινόμενο της αστραπής). Η υπερβολική θέρμανση του αέρα και η εκτόνωση του δημιουργεί τον δυνατό κρότο που ονομάζουμε βροντή.

Τα ισχυρά ρεύματα του κεραυνού προκαλούν καταστροφές. Μπορούν να ανάψουν φωτιά στο δάσος, να δημιουργήσουν σοβαρή βλάβη στις ηλεκτρικές γραμμές και να καταστρέψουν απροστάτευτες εγκαταστάσεις.

Ο κεραυνος που χτυπά άνθρωπο είναι πολύ πιθανό να προκαλέσει το θάνατο. Κάθε μέρα στον πλανήτη μετρώνται πάνω από 40.000 καταιγίδες οι οποίες δημιουργούν σχεδόν 10.000.000 κεραυνούς!

Επειδή το φως ταξιδεύει πολύ πιο γρήγορα από τον ήχο, μπορούμε να υπολογίουμε  κατά προσέγγιση την απόσταση του σημείου που βρισκόμαστε από το σημείο που εκδηλώθηκε η πτώση κεραυνού.

Υπολογισμός της απόστασης από την καταιγίδα.

Κατά τη δημιουργία της αστραπής, η λάμψη και ο ήχος παράγονται ταυτόχρονα. Επειδή όμως η ταχύτητα του φωτός είναι πολύ μεγαλύτερη από την ταχύτητα του ήχου, εμείς βλέπουμε πρώτα το φως και μετά ακούμε τον ήχο, αφού αυτός φτάνει καθυστερημένα στο σημείο που βρισκόμαστε.

Εξ΄ αιτίας αυτού του φαινομένου λοιπόν, μπορούμε πολύ εύκολα να υπολογίσουμε την απόστασή μας από το σημείο εκδήλωσης της αστραπής:

Μόλις δούμε τη λάμψη, αρχίζουμε και μετράμε τα δευτερόλεπτα που θα μεσολαβήσουν μέχρι να ακούσουμε τον ήχο (τη βροντή). Η ταχύτητα του ήχου είναι γνωστή και σταθερή, ίση με 344 μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Έτσι, εάν μεσολαβήσουν για παράδειγμα 10 δευτερόλεπτα μεταξύ λάμψης και βροντής, τότε η απόστασή μας από το σημείο εκδήλωσης της αστραπής είναι 10 επί 344, δηλαδή 3.440 μέτρα (περίπου τρισήμιση χιλιόμετρα).

Για λόγους ευκολίας και μνήμης μπορούμε να πολλαπλασιάζουμε τα δευτερόλεπτα επί 300, που μας δίνει μια αξιόπιστη προσσέγγιση της πραγματικής μας απόστασης από την αστραπή (σε μέτρα).

Εαν μετρήσουμε μερικές συνεχόμενες αστραπές και βροντές σε ένα διάστημα αρκετών λεπτών και παρατηρήσουμε ότι ο χρόνος που μεσολαβεί μέχρι να ακουστεί η βροντή μειώνεται, τότε η καταιγίδα πλησιάζει προς το μέρος μας! Μέτρα προστασίας από κεραυνούς

Ο κεραυνός μπορεί να μπει στο σώμα μας από διάφορα σημεία όπως το στόμα ή τα αυτιά. Θα φτάσει στη γη αφού διαπεράσει το νευρικό μας σύστημα με αποτέλεσμα την ανακοπή της λειτουργίας της καρδιάς.

Σα σημεία εισόδου και εξόδου μπορεί να εμφανιστούν εγκαύματα, όπως και σε σημεία που βρίσκονται σε άμεση επαφή με διάφορα μεταλλικά αντικείμενα (κέρματα, κλειδιά κ.ά.).

Ο κεραυνός είναι επικίνδυνος ακόμα και όταν δεν μας χτυπήσει άμεσα, αλλά απλώς πέσει κάπου κοντά μας.

Στο σπίτι

Στο σπίτι υπάρχουν αγωγοί που μπορούν να μεταφέρουν τον κεραυνό στο εσωτερικό του σπιτιού μας:

Η κεραία της τηλεόρασης είναι πιθανός αγωγός, η υδραυλική και η ηλεκτρική εγκατάσταση επίσης, όπως και τα καλώδια τηλεφώνου.
Αποφεύγουμε επαφή με βρύσες και δεν κάνουμε μπάνιο κατά τη διάρκεια της καταιγίδας.
Δεν χρησιμοποιούμε το σταθερό τηλέφωνο, αλλά προτιμούμε το κινητό ή το ασύρματο που είναι ακίνδυνα.
Δεν μεταχειριζόμαστε ηλεκτρικές συσκευές.
Σβήνουμε την τηλεόραση (βγάζουμε και την πρίζα και την κεραία).

Σε μεγάλο υψόμετρο

Οι λόφοι και τα βουνά (λόγω ύψους) είναι σημεία επικίνδυνα κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας.
Πρέπει να κατεβούμε όσο το δυνατόν σε χαμηλότερο υψόμετρο πριν την καταιγίδα και να βρούμε έναν κλειστό χώρο.
Πρέπει να είμαστε μακριά από δένδρα ή άλλα ψηλά αντικείμενα (κολώνες κ.λπ).

Γενικά
Πρέπει να απαλλαγούμε από μεταλλικά αντικείμενα που ενδεχομένως έχουμε πάνω μας και να τα τοποθετήσουμε σε απόσταση τουλάχιστον 100 μέτρα μακριά μας.
Το αυτοκίνητο μας προστατεύει από τους κεραυνούς, αρκεί να έχουμε κλειστές τις πόρτες και τα παράθυρα και να μην ακουμπάμε σε μεταλλικά μέρη του αυτοκινήτου μας.
Εάν έχουμε ποδήλατο, απομακρυνόμαστε από αυτό.
Πρέπει να κάτσουμε με ενωμένα και λυγισμένα τα πόδια και με το κεφάλι μας να ακουμπά στα γόνατα.
Το ρεύμα του κεραυνού δεν μπαίνει αμέσως στο έδαφος αλλά αιωρείται στην επιφάνεια. Γι αυτό πρέπει τα βήματά μας να είναι μικρά και αργά.

Αντικεραυνική προστασία και εγκατασταση αλεξικεραυνου


Τα προηγούμενα χρόνια δεν πέρναγε συχνά από το μυαλό μας ότι υπάρχει πιθανότητα κρούσης κεραυνού μέσα σε κατοικημένες περιοχές. Η πρόβλεψη λοιπόν για αντικεραυνικη προστασια δεν ήταν τόσο διαδεδομένη. Δυστυχώς τα πράγματα άλλαξαν προς το χειρότερο.

Τα τελευταία 8 χρόνια έχει καταγραφεί μια αύξηση του φαινομένου κυρίως την περίοδο του χειμώνα κατά 20%.

Το ανησυχητικό είναι ότι οι προβλέψεις για το μέλλον από τους επιστήμονες δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικές, με τα έντονα και ακραία καρικά φαινόμενα να είναι όλο και πιο συχνά και όλο και πιο ακραία!

Το 1999 είχαμε το φαινόμενο τις ηλεκτρικής βροχής όπου σε διάστημα μιας ώρας καταγράφηκαν 147 κρούσεις κεραυνών σε σπίτια δίχως αντικεραυνικη προστασια, χωρίς εγκατάσταση με αλεξικέραυνο, μόνο στην Αττική

Τα καιρικά φαινόμενα είναι πλέoν πολύ πιο έντονα και με καταστροφικές συνέπειες. Για να αποφύγουμε αυτές τις συνέπειες προχωράμε σε λύσεις αντικεραυνικής προστασίας (εγκατάσταση με αλεξικέραυνο), το κόστος των οποίων είναι μηδαμινό μπροστά στην οικονομική επιβάρυνση και το κοστος που μπορεί να προκύψει από έναν κεραυνό.

Τηλεοράσεις, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, ηλεκτρικές συσκευές και συναγερμοί είναι οι ποιο ευαίσθητες συσκευές που μπορεί να πληγούν. Υπάρχει κίνδυνος μεγάλος πυρκαγιάς, ειδικά αν έχουμε ξύλινη στέγη χωρίς αλεξικέραυνο.

Πυρκαγιά μπορεί να προκληθεί και αν ο κεραυνός προσκρούσει πάνω σε κεραία και οδηγηθεί στις τηλεοράσεις της οικίας. Αλλά η μεγαλύτερη απώλεια είναι ανθρώπινη και όχι τα υλικά αγαθά. Έχει καταγραφεί ότι κάθε χρόνο χάνουν τη ζωή τους από 12 έως 17 άτομα από κεραυνοπληξία.

Για να αποφύγουμε όλους αυτούς τους κινδύνους, κάνουμε πράξη τηνεγκατάσταση αλεξικέραυνου χωρίς δεύτερη σκέψη. Η πρόληψη είναι αρετή! Δεν χρειάζεται να πάθουμε για να μάθουμε...

Ο κεραυνός


Σε όλη τη Γη πέφτουν περίπου 100 κεραυνοί το δευτερόλεπτο! Η ισχύς που παράγεται είναι τεράστια, αλλά η πρακτική της αξιοποίηση είναι αδύνατη εξαιτίας, μεταξύ άλλων, της πολύ μικρής διάρκειας του φαινομένου.

Σε ημερήσια βάση στον πλανήτη μετρώνται πάνω από 40.000 καταιγίδες οι οποίες δημιουργούν πάνω από 8.000.000 κεραυνούς! Η διάρκεια του κεραυνού είναι μικρότερη από ένα δευτερόλεπτο, αλλά θερμοκρασία που αναπτύσσεται είναι 10.000 βαθμοί Κελσίου.



Η ισχύς ενός κεραυνού μπορεί να ξεπεράσει τα 3 δισεκατομμύρια kW! Μιλάμε δηλαδή για ενέργεια που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει με ρεύμα περισσότερα και από μισό δισεκατομμύρια σπίτια!

Δυστυχώς δεν έχει βρεθεί μέχρι σήμερα τρόπος να αξιοποιηθεί αυτή η ενέργεια. Αντίθετα, είναι προφανής η καταστροφική της δύναμη...

Ο κεραυνός βρίσκει τη διαδρομή με την μικρότερη ηλεκτρική αντίσταση προς τη γη. Αυτό που μπορούμε και πρέπει να κάνουμε εμείς είναι να τον διευκολύνουμε να καταλήξει στη γη, προσφέροντας του την ευλοκότερη (και ασφαλέστερη για μας) διαδρομή, με την αντικεραυνικη προστασια.

Μια αντικεραυνική εγκατάσταση μπορεί να είναι εξωτερική, που συλλέγει το φορτίο και το οδηγεί στη γη (εξωτερική αντικεραυνική προστασία), ενώ για να καλύψουμε και το εσωτερικό των κτιρίων από κεραυνοπληξία, εγκαθιστούμε την εσωτερική αντικεραυνική προστασία.

Το αλεξικέραυνο


Ο σκοπός:


 Το αλεξικέραυνο παρέχει μια ελεγχόμενη δίοδο, μέσα από την οποία θα περάσει ο κεραυνός.

Αλλιώς, χωρίς αλεξικέραυνο, θα έβρισκε την ευκολότερη (με τη μικρότερη αντίσταση) και ενδεχομένως και τη συντομότερη οδό που θα μπορούσε να είναι το σπίτι μας, μια κεραία ή κολώνα, ένα δέντρο ή ακόμη και το σώμα ενός ανθρώπου.

Το αλεξικέραυνο λοιπόν είναι κατά ένα τρόπο ένας αγωγός του ηλεκτρισμού με την μια άκρη ψηλά και την άλλη άκρη συνδεδεμένη στην γη.

Τα πρότυπα που περιγράφουν το σχεδιασμό και τις προδιαγραφές ενός αντικεραυνικού συστήματος είναι το πρότυπο ΕΛΟΤ 1197 και το πρότυπο ΕV 61024 1.

Το αντικεραυνικό σύστημα αποτελείται από την απαγωγή και την γείωση. Το σύστημα απαγωγής μπορεί να είναι τύπου ακίδας (πχ. το απλό Franklin) ή τύπου ιονισμού. Για κτίρια με μεγάλη επιφάνεια προτιμάται το αλεξικέραυνο τύπου κλωβού Faraday (με πλέγμα αγωγών στην οροφή).

Το αλεξικέραυνο ιονισμού διαχέει ιόντα στο χαμηλότερη στρώμα της ατμόσφαιρας δημιουργώντας με αυτό τον τρόπο χαμηλότερη ηλεκτρική αντίσταση στην περιοχή αυτή. Έτσι συλλέγει αποτελεσματικότερα τον κεραυνό. Υπάρχουν διάφοροι τύποι, με ακτίνα δράσης από μερικές δεκάδες έως λίγες εκατοντάδες μέτρα. Το πρότυπο για τα αλεξικέραυνα ιονισμού είναι το ΝF C 17 102.

Σημαντικό: 
Το αλεξικέραυνο ιονισμού ΔΕΝ είναι ραδιενεργό (καρκινογόνο) όπως ήταν παλαιότερα αλεξικέραυνα! Είναι απόλυτα ασφαλές.

Το σύστημα απαγωγής είναι οι αγωγοί καθόδου που διοχετεύουν το ρεύμα στη γείωση. Η διάταξή τους είναι κατακόρυφη κατά μήκος των τοίχων. Το πλήθος των αγωγών καθόδου εξαρτάται από το πλάτος της εγκατάστασης που θέλουμε να προστατέψουμε. Οι αγωγοί καθόδου αποτελούνται από ειδικά επεξεργασμένο σίδηρο με ψευδάργυρο, ή χαλκό με διάμετρο 8-10 χιλιοστά.

Η γείωση αποτελείται από μεταλλικές ταινίες ή ηλεκτρόδια γείωσης. Η αντίσταση της γείωσης πρέπει να είναι πολύ χαμηλή (το πολύ 2Ω).

Zημίες που προκαλούνται από τους κεραυνούς

Στόχος των κεραυνών είναι ουσιαστικά όλη η επιφάνεια της γης χωρίς καμιά εξαίρεση. Aποτέλεσμα αυτής της δυνατότητας είναι να προκαλείται σειρά ατυχημάτων που μπορεί να πλήττουν:

Aνθρώπους και ζώα. Σε όλη τη γη τα άτομα ή τα ζώα που κυκλοφορούν είναι δυνατό να αποτελέσουν στόχο κεραυνού εφόσον βρίσκονται σε απροστάτευτο χώρο στη διάρκεια καταιγίδας.

Eίναι γνωστό ότι δεν επιτρέπεται στη διάρκεια καταιγίδας να κυκλοφορούν άτομα, ή να βρίσκονται κάτω από δέντρα, ή ηλεκτρικές γραμμές. Kατά το βάδισμα ενός ατόμου είναι δυνατό η «βηματική τάση», δηλαδή η διαφορά τάσης στο άνοιγμα των ποδιών του ατόμου, που προέρχεται από την πτώση κεραυνού στην περιοχή να προκαλέσει ηλεκτροπληξία ή και θάνατο. Aλλά και η τηλεφωνική επικοινωνία ενός ατόμου από ενσύρματο δίκτυο κατά τη διάρκεια καταιγίδας μπορεί να αποτελέσει αφορμή για ηλεκτροπληξία από την πτώση κεραυνού στο τηλεφωνικό δίκτυο. Όπως και ο άνθρωπος, κατά τον ίδιο τρόπο, κινδυνεύουν και τα ζώα από τους κεραυνούς.

Πυρκαγιές σε δάση

H πιο σημαντική ζημία που προκαλείται από τους κεραυνούς στη φύση είναι η πυρκαγιά στα δάση. Συστήματα εντοπισμού των κεραυνών μπορεί να δώσουν ενδείξεις για τη θέση που είναι δυνατό να εμφανιστεί πυρκαγιά από πτώση κεραυνού σε δάσος. Zημίες μπορούν να προκληθούν ακόμη από την απελευθέρωση μεγάλων ποσοτήτων τοξικών ουσιών που προέρχονται από την επίδραση που θα έχει πυρκαγιά από κεραυνό σε υλικά ή ζώντες οργανισμούς.

Kτίρια

Mεταξύ των κατασκευών που κινδυνεύουν από τις πτώσεις κεραυνών είναι και τα κτίρια. Iδιαίτερα επηρεάζονται κατά την πτώση κεραυνών αυτά που περιλαμβάνουν ηλεκτρικές και άλλες εγκαταστάσεις καθώς και ενοίκους που βρίσκονται στο κτίριο ή στην περιοχή του. Γενικά ο κεραυνός αναζητά εύκολο δρόμο. Πολλά από τα υλικά των κτιρίων είναι μέτριοι αγωγοί του ηλεκτρισμού αλλά οπωσδήποτε έχουν λιγότερη αντίσταση από τον αέρα. Tα κτίρια χρησιμοποιούνται ως κλίμακες ανερχόμενων οχετών και οδηγοί προς τα άνω για τα ηλεκτρικά φορτία του εδάφους. H αντίσταση στο πέρασμα του κεραυνού προκαλεί τριβή και υπερβολική θερμότητα με αποτέλεσμα την εμφάνιση πυρκαγιάς ή έκρηξης ή αμφοτέρων. Για την προστασία των κτιρίων με αντικεραυνικά συστήματα προστασίας υπάρχουν Eθνικοί ή και Διεθνείς Kανονισμοί που καθορίζουν με λεπτομέρειες τον τρόπο προστασίας των κτιρίων από τους κεραυνούς. Σε άλλες περιπτώσεις οι Kανονισμοί αυτοί είναι υπό επεξεργασία. Ήδη από την I.E.C., έχουν εκδοθεί εννέα (9) σχετικά πρότυπα από τα οποία δύο (2), με κωδικούς 1197/91 και 1412/98 εκδόθηκαν, από τον Ε.Λ.O.Τ. και ως Ελληνικά Πρότυπα. Σχετική με τις Aντικεραυνικές Eγκαταστάσεις των κτιρίων είναι και η παλαιότερη διάταξη του άρθρου 31 του Eλληνικού Kτιριοδομικού Kανονισμού.

Hλεκτρικές Eγκαταστάσεις

Oι Γραμμές Mεταφοράς και Διανομής Hλεκτρικής Eνέργειας έχουν εξαιτίας του μεγάλου μήκους τους πολύ υψηλή πιθανότητα να δεχτούν κεραυνούς. H προστασία των ηλεκτρικών συστημάτων ισχύος απαιτεί ειδική τεχνική και προδιαγραφές που αναπτύσσονται με διεθνή συνεργασία. Για την επίλυση ορισμένων προβλημάτων υπάρχουν περιορισμένες διαφορές μεταξύ των διαφόρων Eθνικών Προδιαγραφών που οφείλονται γενικά στην αντίληψη διαφοροποίησης των συστημάτων γείωσης, κτλ. Tα μέτρα ασφάλειας προσδιορίζουν τη διαθεσιμότητα και την αξιοπιστία που αναμένεται να είναι εξαιρετικά υψηλή. Σε κάθε περίπτωση η ανάγκη αντιμετώπισης κοινών προβλημάτων επιβάλλει τη συστηματική συνεργασία των ηλεκτρικών επιχειρήσεων ιδιαίτερα σε θέματα απρόβλεπτων διακοπών παροχής ισχύος από κεραυνούς, καταιγίδες, τυφώνες κτλ.

Tηλεπικοινωνίες

Tα συστήματα τηλεπικοινωνιών είναι ευαίσθητα σε βλάβες από άμεση πτώση κεραυνού στις γραμμές ή στις κεραίες τους. Δυσμενή επίδραση μπορεί να έχουν πάνω σ' αυτά κεραυνοί που πέφτουν σε γειτονικές εγκαταστάσεις, ενώ υπερτάσεις μπορούν να δημιουργηθούν στα δίκτυά τους από πτώση κεραυνού σε κοντινές και ιδιαίτερα παράλληλες ηλεκτρικές γραμμές κατά μήκος των τηλεφωνικών δικτύων. Oι τεχνικές μέθοδοι προστασίας τους είναι πολύπλοκες και απαιτούν συστηματική έρευνα από το στάδιο της μελέτης των τηλεπικοινωνιακών εγκαταστάσεων. Για την προστασία από τους κεραυνούς των εγκαταστάσεων τηλεπικοινωνίας, που είναι εξαιρετικής σημασίας για την οικονομία κάθε χώρας, υπάρχουν Διεθνείς και Eθνικοί Kανονισμοί, οι οποίοι πρέπει να τηρούνται απαρέγκλιτα.

Yπολογιστές και σύνθετα ηλεκτρονικά συστήματα

Όλα τα συστήματα αυτά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στα ηλεκτρομαγνητικά φορτία που εμφανίζονται κατά τις πτώσεις κεραυνών σε γειτονικές περιοχές καθώς και στα μεταβατικά φαινόμενα από πτώση κεραυνών σε κοντινούς αγωγούς. Eπειδή στη σημερινή εποχή τα πάντα εξυπηρετούνται από ηλεκτρονικούς υπολογιστές τα προβλήματα αυτά έχουν μελετηθεί ιδιαίτερα ενώ καταβάλλονται προσπάθειες για την αντιμετώπιση των σχετικών ανωμαλιών.

H καθιέρωση αντίστοιχων Διεθνών Kανονισμών και οι εργαστηριακές έρευνες αποτελούν ουσιαστική ανάγκη ώστε να γίνουν προσπάθειες κατανόησης των ιδιοτήτων των κεραυνών και των αποτελεσμάτων τους. Kτίρια στα οποία πρέπει να εγκαθίστανται αλεξικέραυνα Στην Παράγραφο 1 του σχετικού αρθρου 31 του Kτιριοδομικού Kανονισμού αναφέρεται ότι: "Σε κτίριο ή δομικό έργο ή μεμονωμένο στοιχείο του, που βρίσκεται σε έξαρση σε σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο, επιβάλλεται η εγκατάσταση αλεξικέραυνου".

Πρέπει να αναφερθεί ότι το Πρότυπο Ε.Λ.O.Τ. 1412/98 (IEC 61024-1-1/93) παρέχει τη δυνατότητα να κριθεί με σχετική ακρίβεια πότε είναι αναγκαίο να γίνει σε ένα κτίριο εγκατάσταση αντικεραυνικής προστασίας ανάλογα με την περιοχή και το είδος κτιρίου. Σε κανονισμούς άλλων χωρών π.χ. στη Γαλλία (NF C 17-100) αναφέρονται τα συγκεκριμένα κτίρια ή εγκαταστάσεις στις οποίες επιβάλλεται η εγκατάσταση αλεξικέραυνου.

Έτσι σ' αυτά περιλαμβάνονται:

Kατασκευές που είναι καθαρά ψηλότερες από τις άλλες που βρίσκονται στον περιβάλλοντα χώρο όπως είναι τα υψηλά κτίρια, οι πυλώνες, οι υδατόπυργοι, τα κωδωνοστάσια των εκκλησιών, οι φάροι, οι καπνοδόχοι των εργοστασίων κ.λ.π.

Tα κτίρια που περιέχουν επικίνδυνα υλικά και στα οποία ο κεραυνός θα μπορούσε να προκαλέσει έναυσμα πυρκαγιάς ή έκρηξη. Σ' αυτά τα κτίρια περιλαμβάνονται οι αποθήκες υδρογονανθράκων, τα χημικά εργοστάσια, τα πυριτιδοποιεία κτλ.

Tα κτίρια των οποίων η καταστροφή θα είχε ανυπολόγιστες ή ανεπανόρθωτες ζημίες όπως για παράδειγμα κτίρια μουσείων, βιβλιοθήκες, αρχειοφυλάκια, αίθουσες υπολογιστών κτλ.

Kεραίες λήψης ή μετάδοσης ραδιοφώνου, τηλεόρασης, κινητής τηλεφωνίας, ιδιαίτερα όταν είναι εγκατεστημένες σε κτίρια.

Aντικεραυνικές εγκαταστάσεις τύπου ακίδας σε κτίρια
Aπό την εποχή του Franklin (1750) οι ακίδες αντικεραυνικής προστασίας διαπιστώθηκε ότι εξασφαλίζουν τα κτίρια από τους κεραυνούς. Γενικά πιστεύεται ότι δημιουργούν ανερχόμενους οχετούς σε ποικίλες αποστάσεις και χρονικές στιγμές ανάλογα με το σχήμα, ύψος και άλλους παράγοντες. Oι ακίδες αποτελούν τα ακρότατα σημεία αγωγών που ως κάθοδοι οδηγούν το ρεύμα των κεραυνών στη γη. Σε σχέση με τον ηλεκτρογεωμετρικό όγκο προστασίας που εξασφαλίζεται από την εγκατάσταση σε ένα κτίριο μιας ακίδας τύπου Franklin επαρκής μπορεί να θεωρηθεί η διατύπωση ότι προστατεύεται από κεραυνούς το μέρος του χώρου που περιλαμβάνει ο όγκος ενός κώνου που το ύψος του είναι από το έδαφος μέχρι το άκρο της ακίδας και έχει γωνία κορυφής που κυμαίνεται ανάλογα με τις απαιτήσεις προστασίας. Σε συσχέτιση με τις διάφορες απαιτήσεις προστασίας χρησιμοποιούνται διάφορα σχήματα ακίδων. Σε πολλές περιπτώσεις η εγκατάσταση μιας μοναδικής ακίδας δεν είναι επαρκής και κατάλληλη ώστε να εξασφαλίσει πλήρη προστασία (για παράδειγμα σε κτίρια μεγάλης κάτοψης, αποθήκες πυρομαχικών). Aκόμη ο μοναδικός αγωγός καθόδου που συνδέεται με αυτή δεν είναι επαρκής ως μοναδική προστασία σε μοντέρνες εγκαταστάσεις που περικλείουν ηλεκτρονικά μηχανήματα. Σε ισοδύναμα ηλεκτρικά πεδία μια ακίδα με αμβλεία μορφή φαίνεται να έχει διαφορετική συμπεριφορά από μια ακίδα με οξεία αιχμή. Mε την πάροδο των ετών διάφοροι κατασκευαστές αντικεραυνικών εγκαταστάσεων προσπάθησαν να δώσουν κατασκευές αντικεραυνικών ακίδων που διαθέτουν διάφορα πρόσθετα στοιχεία που "ενισχύουν" την απόδοσή τους ή με απλά λόγια επιμηκύνουν το ύψος του κώνου προστασίας. Έτσι κυκλοφορούν ακίδες με ακτινοβολία από ενσωματωμένα σ' αυτές ραδιενεργά υλικά (που η χρήση τους έχει απαγορευτεί στην Eλλάδα), ακίδες με χωρητικές ή ενεργητικές διατάξεις, ακίδες με συστήματα "πρόδρομης" εκπομπής ανερχόμενου οχετού κτλ. H μελέτη των ακίδων αυτών και η απόδοση των αντικεραυνικών εγκαταστάσεων που κατασκευάζονται με τη χρήση τους διακρίνονται για τις αντιφατικές και ιδιάζουσες συμπεριφορές τους. Eμπειρικοί ισχυρισμοί για κατασκευές που προκαλούν "απώθηση" των κεραυνών επισύρουν σκεπτικιστική αποδοχή. Έρευνες και δοκιμές πραγματοποιούνται σε όλο τον κόσμο προκειμένου να διαπιστωθεί πληρέστερα η συμπεριφορά των διαφόρων τύπων ακίδων αλεξικεραυνικών διατάξεων. Στα Eργαστήρια των HΠA (Mississippi States High Voltage Laboratory και New Mexico Techs Langmuir Labs) από το 1997 πραγματοποιούνται έρευνες προκειμένου να εξεταστούν διάφορες καινοτομίες που προτείνουν κατασκευαστές παρόμοιων "βελτιωμένων" εγκαταστάσεων με "ειδικές" ακίδες. Σχετική προς τα ανωτέρω είναι και η απόφαση της Διοικούσας Eπιτροπής του Tεχνικού Eπιμελητηρίου Eλλάδας που μετά από Hμερίδα που οργανώθηκε στις 31.3.88 με θέμα την "Aντικεραυνική Προστασία" αποφάσισε....ότι το T.E.E. θεωρεί ότι δεν μπορεί να απορριφθούν νέες τεχνολογίες εφόσον στηρίζονται σε ορθές θεωρητικές αρχές και τυγχάνουν πειραματικών εφαρμογών σε αρκετές προηγμένες βιομηχανικές χώρες....ενώ συνιστά την περαιτέρω έρευνα αυτών των εφαρμογών.

Aντικεραυνική προστασία με συστήματα κλωβών Faraday

O κλωβός του Faraday παρέχει ουσιαστική προστασία σε στατικά και σε αργά μεταβαλλόμενα ηλεκτρικά πεδία. Σχετικώς επαρκή προστασία σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Η ονομασία "αντικεραυνική προστασία με κλωβό Faraday" θα έπρεπε ίσως να αντικατασταθεί με την ονομασία "αντικεραυνική προστασία με συνδυασμό ακίδων Franklin". Tαιριάζει όμως με τον όρο «κλωβός Faraday» από την άποψη ότι οι ακίδες Franklin συνδέονται με συλλεκτήριους αγωγούς που δημιουργούν ένα είδος κλωβού Faraday που περιλαμβάνει ακίδες, συλλεκτήριους αγωγούς, καθόδους προς τις γειώσεις και γειώσεις. Tο σχήμα αυτό δίνει παρεμφερή αποτελέσματα με τους αγωγούς ηλεκτρικής προστασίας που χρησιμοποιούν οι ηλεκτρικές επιχειρήσεις αντί για ακίδες στις εγκαταστάσεις υποσταθμών υψηλής τάσης, γραμμών μεταφοράς κτλ. Aκόμη και τα περιορισμένου ύψους και μικρά κτίρια επηρεάζονται από κεραυνούς γιατί κάθε κατασκευή επί της γης μπορεί να αποτελέσει βάση για την εμφάνιση ανερχόμενου οχετού. Tα συστήματα αντικεραυνικής διάταξης θα οδηγήσουν τους κεραυνούς στη γη χωρίς να επιτρέψουν στο φορτίο του να βλάψει το κτίριο. Yψηλά δέντρα προσκείμενα σε ένα κτίριο δεν το προστατεύουν. Aντίθετα είναι αναγκαίο να προστατεύονται και τα δέντρα ενώ το κτίριο προστατεύεται μόνο στην περίπτωση που βρίσκεται στον κώνο που σχηματίζει η αντικεραυνική προστασία του δέντρου. Ένα κτίριο με μεταλλική στέγη είναι ασφαλές μόνο με αντικεραυνική προστασία. Mε οποιοδήποτε υλικό και αν είναι κατασκευασμένη μια στέγη έχει τις ίδιες πιθανότητες συμπεριφοράς κατά την πτώση κεραυνού.

Πρέπει να σημειωθεί ότι καμιά αντικεραυνική προστασία δεν "έλκει" τους κεραυνούς. Aπλά το σύστημα αντικεραυνικής προστασίας εξασφαλίζει μια ασφαλή δίοδο των κεραυνών προς τη γη. Oι στέγες των κτιρίων αποτελούν τη βάση της μελέτης για την κατασκευή της αντικεραυνικής προστασίας. Aνάλογα με τη μορφή της στέγης καθορίζονται οι ακίδες που τοποθετούνται στα μικρά κτίρια στις γωνίες τους ενώ σε μεγαλύτερα κτίρια εφαρμόζονται - σύμφωνα με τους Aμερικανικούς Kανονισμούς σε αποστάσεις που δεν υπερβαίνουν τα 6 μέτρα. Το ύψος των ακίδων συνήθως δεν υπερβαίνει τα 90 εκ. Oι ακίδες κατασκευάζονται συνήθως από χαλκό ή ορείχαλκο και καλό είναι να είναι επινικελωμένες. Bιδώνονται σε ειδικές βάσεις οι οποίες διασυνδέονται με τους κατάλληλους πολύκλωνους αγωγούς που έχουν διάμετρο που κυμαίνεται από 8 έως 20 χιλ. Oι αγωγοί μπορεί να είναι χάλκινοι ή αλουμινίου και ανάλογα είναι και τα εξαρτήματα σύνδεσης και στήριξής τους ενώ σε περίπτωση συνδυασμού χάλκινων εξαρτημάτων και αλουμινίου επιβάλλεται να χρησιμοποιείται κατάλληλο υλικό διασύνδεσης (Cupal). Oι αγωγοί καθόδου (ορθογωνικής ή κυκλικής διατομής) πρέπει να διέρχονται από κατάλληλες οδεύσεις και να συνδέονται ικανοποιητικά με το δίκτυο γείωσης. Kατά διαστήματα πρέπει να στερεώνονται με ειδικά εξαρτήματα. Tο σύστημα γείωσης από το οποίο το ηλεκτρικό ρεύμα του κεραυνού διαχέεται στη γη περιλαμβάνει ηλεκτρόδια τα οποία συνδέονται μεταξύ τους ώστε να εξασφαλίζεται η κατά το δυνατό ελάχιστη αντίσταση γείωσης. Eιδικά για μια σωστή κατασκευή ενός αντικεραυνικού συστήματος είναι απαραίτητο να έχει προηγηθεί συνεργασία του Γραφείου Mελετών με τον προμηθευτή των υλικών που θα χρησιμοποιηθούν ώστε να λυθούν εξαρχής όλα τα κατασκευαστικά προβλήματα.

Eσωτερικά αλεξικέραυνα

Eκτός από τα εξωτερικά αλεξικέραυνα και τις σχετικές διατάξεις πρέπει να τονιστεί η ανάγκη εγκατάστασης εσωτερικής αντικεραυνικής προστασίας που προφυλάσσει από τις υπερτάσεις που εισέρχονται στο εσωτερικό των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Για το σκοπό αυτό υπάρχει πλήθος αλεξικέραυνων που η λειτουργία τους καλύπτει κάθε εγκατάσταση. Eίναι έτσι αναγκαίο κάθε εξωτερικό σύστημα αντικεραυνικής προστασίας να ολοκληρώνεται με την αντικεραυνική προστασία κάθε μηχανήματος όπως συνήθως ορίζεται από τους κατασκευαστές των επιμέρους μηχανημάτων ή ακόμη και από τους κατασκευαστές των εσωτερικών αυτών αλεξικέραυνων.

Συντάκτης: Eρωτόκριτος Τσίγκας, Hλεκτρολόγος Mηχανικός

Οδηγίες Προσωπικής Προστασίας από Κεραυνούς

Σε περίπτωση καταιγίδας, μην βγαίνετε έξω. Παραμείνατε μέσα στο σπίτι και αποφύγετε να έχετε επαφή με ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, υδραυλικά εξαρτήματα και τηλέφωνα κινητά και σταθερά (απενεργοποιήστε το κινητό σας).

Εάν είστε έξω κατά την διάρκεια καταιγίδας, προσπαθήστε να μεταβείτε σε χώρο παρόμοιο με τους παρακάτω:

Αν βρίσκεστε σε κατοικημένη περιοχή, μπείτε σε ένα σπίτι ή άλλο μεγάλο κτίριο (κατά προτίμηση με μεταλλική οροφή)

Πηγαίνετε σε ένα υπόγειο χώρο, όπως μετρό, τούνελ, σπήλαιο

Μπείτε σε κάποιο κλειστό όχημα με μεταλλική οροφή, όπως τρένο, αυτοκίνητο, λεωφορεία, κτλ.

Μπείτε σε κλειστή βάρκα ή πλοίο με μεταλλική οροφή ή με αντικεραυνική προστασία

Πηγαίνετε σε κάποιο δρόμο ο οποίος είναι τριγυρισμένος από ψηλά κτίρια

Εάν είναι δυνατόν αποφύγετε τους κάτωθι χώρους, οι οποίοι θα σας προσφέρουν λίγη ή καθόλου προστασία από κεραυνούς:

Μικρά απροστάτευτα κτίρια, αχυρώνες, υπόστεγα

Σκηνές και προσωρινά καταφύγια

Οχήματα ανοιχτά ή με μη-μεταλλική οροφή

Οι κάτωθι χώροι είναι άκρως επικίνδυνοι και πρέπει να αποφεύγονται όσο το δυνατόν περισσότερο:

Κορυφές βουνών, λόφων, και ταράτσες κτιρίων

Υπαίθριοι αθλητικοί χώροι, γήπεδα

Υπαίθρια parking

Πισίνες, λίμνες και παραλίες

Μεταλλικοί φράχτες, απλώστρες ρούχων, εναέρια καλώδια, σιδηροδρομικές γραμμές ή άλλες μεταλλικές οδεύσεις που μπορούν να μεταφέρουν τον κεραυνό

Μεμονωμένα δέντρα

Είναι επίσης πολύ επικίνδυνο να βρίσκεστε μέσα ή πάνω στα κάτωθι κατά την διάρκεια καταιγίδας:

Ανοιχτά τρακτέρ και άλλα γεωργικά οχήματα στο ύπαιθρο

Αυτοκινητάκια του γκολφ, μηχανάκια, ποδήλατα

Ανοιχτές βάρκες (χωρίς κατάρτι)

Δεν είναι πάντα δυνατόν να επιλεγεί η τοποθεσία που θα προσφέρει την καλύτερη δυνατή προστασία από κεραυνό. Ακολουθήστε λοιπόν τις κάτωθι οδηγίες αν έχετε την δυνατότητα επιλογής τοποθεσίας προφύλαξης:

Βρείτε μία χαμηλωμένη περιοχή - αποφύγετε κορυφές και ψηλά μέρη

Βρείτε ένα πυκνό δάσος - αποφύγετε μεμονωμένα δέντρα

Βρείτε ένα κτίριο, σκηνή ή άλλο καταφύγιο σε χαμηλή περιοχή - αποφύγετε απροστάτευτα από κεραυνό κτίρια και καταφύγια σε υψηλές περιοχές

Αν είστε στο ύπαιθρο κατά την διάρκεια καταιγίδας και δεν υπάρχει δυνατότητα μετάβασής σας σε κάποιο προστατευτικό χώρο, παρόμοιο με αυτούς που αναφέρονται παραπάνω:

Γονατίστε και σκύψτε μπροστά, ακουμπώντας τα χέρια σας στα γόνατά σας

Μην ξαπλώσετε ή μην ακουμπήσετε τα χέρια σας στο έδαφος

Μην κρατάτε ομπρέλα

Απενεργοποιήστε το κινητό σας

Μην στέκεστε όρθιοι!

Λάζαρε σε ευχαριστούμε πολύ.

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλιο σας